ضرب المثل های ایرانی ( حرف  خ  )

خائن ترسو است

خار با خرماست

  كه گل با خار است و نوش با نيش. زماني عنوان كنند كه با زحمتي به رحمتي رسيده باشند و بنالند. به كسي گويند كه با چيدن خرما و يا گل خاري به دستش رفته باشد. كه خار جفت گل است و خمار جفت نبيند. خار است نخست بار خرما.

خار را در چشم ديگران مي‌بيند، شاه تير را در چشم خود نمي‌بيند

خاطر كژ را چه شعر من چه نظم ابلهي كور عين را چه نسناس و چه نقش قندهار

خاك او عمر تو باد كه به او ميماني

  در رابطه با يادآوري از متوفائي در حضور فرزند و يا كسان نزديك او عنوان كنند. هر چه خاك اوست عمر تو باشد. تسلي و دلجويي و تأكيد بر اين كه عمر يكي به ديگري مي‌ماند، گفته مي‌شود.

خاك براش خبر نبرد

  موقعي كه درباره مرده و مرحومي گفتگو مي‌شود و بعضي از عادات و خويهاي او مطرح است به عنوان غيبت نمودن پشت سر مرده گفته مي‌شود. درباره آدمهاي بي‌تفاوت و بي‌خاصيت هم به طنز مي‌گويند.

خاك خور و نان بخيلان مخور خار نه‌اي زخم ذليلان مخور

  اشاره بر ترك منت بخيلان و ممسكان است كه با يكدست بدهند و با دست دگر به دل باز ستانند.

تا تواني حذر كن از منت      كاين منت خلق كاهش جانست

خاك در امانت خيانت نمي‌كند

  اشاره بر امانت داري و ايمن بودن است. يكي از خوبيهاي مردمي و از طرق مردم داري امانت داري است. امانت گذار به آن اندازه كه امين براي او ارزشمند است امانت بعد بعدي را دارد، حال اگر امانت دار امانت خوار شود انعكاس و تأثير سوء آن نزد امانت گذار و اطرافيان او چقدر سنگين خواهد بود؟!

خاك در چشم كسي پاشيدن

خاك شو پيش از آن كه خاك شوي

  كنايه از فروتني و تواضع نسبت به مردمان و دوري از غرور و خودخواهي باشد. كسي را گويند كه در نهايت بي‌مايگي و بي‌بهره بودن از صفات انساني از كبر و غرور سر بر آسمان دارد، به قول معروف خدا را بنده نيست. نه كه، تافته جدابافته است.

ز خاك آفريدت خداوند پاك      پس اي بنده افتادگي كن چو خاك

خاك عمل از عبير معزولي به

  كنايه از شاغل بودن و در خانه ننشستن است. كساني را گويند كه معزول را به استراحت و خانه نِشستن تشويق نمايند و آن را نعمتي و موهبتي براي او خوانند به ويژه براي بازنشستگان. به طنز گويند بازشسته، با زن نشسته است.

برو صف شكن باش و اميدوار      كه از خانه نايد چيزي به بار

خاك كوچه براي باد سودا خوب است

  به طنز به خانمهايي گويند كه با بيرون رفتن شوهر از خانه، كوچه گردي و از اين خانه به آن خانه رفتن را شروع مي‌كنند. در هر دو صورت چه سودا به معناي عشق و بده و بستان باشد چه علاج حالت سوداوي، بيهودگي آن را بيان مي‌دارد. زن كوچه گرد و كوچه‌دار، خانه‌دار نخواهد بود.

خاك وطن از ملك سليمان خوشتر

خاك، مهر را از بين مي‌برد

خاكشي مزاج است

  كار دانه‌هاي خاكشير كه با آب قند مي‌خورند ايجاد حركت در معده به منظور رفع يبوست است. لذا آدمهاي بي‌آزار و بي‌تفاوت و آرامش و نرمش‌طلب را چنين گويند. آنان كه سخت‌گير نيستند و تمايل به صلح و صفا دارند. با كسي سر جنگ ندارند و در نزاع وارد نمي‌شوند. در رابطه با مسايل روزمره اغلب بي‌تفاوت هستند و رنجه نمي‌شوند.